Sztuka w mundurze

Publikacja jest obszerna prezentacja dzialalnosci Oddzialu Grobow Wojennych KGA w Krakowie. Opowiada o aktywnosci KGA w kontekscie historii Galicji z okresu I wojny swiatowej, ale przede wszystkim przedstawia sylwetki tworzacych dla KGA artystow. Oddzial funkcjonowal w latach 1915–1918, zajmowal sie miedzy innymi porzadkowaniem pol bitewnych oraz budowa cmentarzy na obszarze Galicji Zachodniej. Wspolpracowalo z nim ponad 40 artystow – architektow, malarzy, rzezbiarzy, grafikow i fotografow z roznych krajow monarchii. Wprowadzeniem do opowiesci o KGA jest tekst dr.

Kamila Ruszaly, prezentujacy wojenne losy Galicji. Ruszala pisze o tulaczce ludnosci cywilnej i leku, ktory budzila armia rosyjska, ale takze o tym, skad wzial sie pomysl tworzenia cmentarzy wojennych, przeksztalcony pozniej w ogromny projekt imperialny. Drugi esej, autorstwa dr Beaty Nykiel, szczegolowo opisuje strukture KGA, zasady dzialania i geneze powstania Oddzialu. Przedstawia sylwetki stojacych na jego czele osob, w szczegolnosci Rudolfa Brocha i Hansa Hauptmanna. Nykiel osadza historie powstawania zespolu galicyjskich cmentarzy wojennych w szerszym kontekscie austro-wegierskiej propagandy i polityki historycznej.

W ostatnim tekscie Partridge przybliza biografie wspolpracujacych z KGA artystow. Autorka przypomina wystawy, na ktorych prezentowane byly ich prace i opisuje powojenne losy dziel. Opisuje osiagniecia tworcow znanych , jak Dušan Jurkovič, Henryk Uziemblo, Jan Szczepkowski i Alfons Karpinski. Przywraca takze pamiec o artystach zapomnianych, ktorych wojenne dokonania zostaly czesciowo odkryte i opisane w ostatnim dziesiecioleciu. Do tej grupy naleza miedzy innymi Hans Mayr, Gustav Ludwig, Heinrich Scholz, Adolf Kašpar, Robert Pochop czy Franz Poledne.

Czesc tekstowa uzupelniaja ilustracje. Sa to reprodukcje szkicow, akwareli, gwaszy, a takze zdjecia wybranych przykladow sztuki medalierskiej. Tematyka prac to zycie koszarowe, pola bitew, miejsca tymczasowych pochowkow oraz sceny rodzajowe i widoki Krakowa. „W wyzwolonej zachodniej czesci prowincji, usianej tysiacami grobow zolnierskich, rozpoczeto dzielo tworzenia cmentarzy wojennych jako projektu na miare imperium Habsburgow. W ten sposob Galicja stala sie teatrem przemyslanej i znakomicie zorganizowanej narracji o dzialaniach wojennych, pelnym wymownych pomnikow zolnierzy, ktore swoja swiezoscia i rozmachem kontrastowaly nierzadko z ruinami wojennymi.

” (Kamil Ruszala)