FUNDACJA AUGUSTA HR.CIESZKOWSKIEGO Kronos 1/2019. Pesymizm i postęp praca zbiorowa

Gdy włada nami ślepa wola, której można wymknąć się jedynie przez autoredukcję osobowego istnienia - możliwy jest jeszcze postęp$447 Jakikolwiek postęp: technologiczny albo moralny. Tylko głupiec i człowiek bez serca lekceważyłby dobrodziejstwa postępu. Insulina, ibuprom, pływalnie, ciepłe śniadania, telefony komórkowe, samoloty - podobnych udogodnień ta nasza przyszła Atlantyda zna przecież tysiące. Czego chcieć więcej$448 Postęp musi być zatem bezgraniczny - gdyby go nie było, świat straciłby sens, a ludzie nadzieję. Oczywiście, na drodze ku lepszemu jutru mogą pojawić się przeszkody - ,,ciałami ludzi podpalony wiek" - ale samego procesu nie da się już wyhamować. A jednak w świecie Schopenhauera postęp nie jest możliwy. Ideologowie postępu - jego adoratorzy i inżynierowie - są na sam koniec - wcale nie wiedząc o tym - posłańcami nierozumnego, podjednostkowego chcenia. Owszem, postęp potrafi wstrząsnąć właściwie każdym. Wolny namysł nad światem przegrywa z jego pragmatyczną, utylitarną organizacją. Nowe technologie powoli stają się naszą drugą naturą, naszą ,,sztuczną inteligencją". Ulegamy im, zmieniając się nieodwracalnie, bez żadnego kierunku i sensu. Pisał o tym dwieście lat temu zawodowy pesymista niemiecki, jednocześnie największy wizjoner w dziejach filozofii - Artur Schopenhauer. W bieżącym numerze ,,Kronosa" przypominamy wykłady, jakie wygłaszał o filozofii Schopenhauera - konfrontując ją z myślą Nietzschego - Georg Simmel. Staramy się także uchwycić moment raptownego przyspieszenia, które stało się udziałem cywilizacji współczesnej. Prawdopodobnie wydarzyło się ono w chwili, gdy człowiek po czterech tysiącach lat przesiadł się z konia na pociąg. Piszą o tym w poruszających rozdziałach Wolfgang Schivelbusch i Reinhard Koselleck. Również od nich dowiedziałem się tego, czego wolałbym nie wiedzieć.